Stary cmentarz w kadrze. Tomasz Kasprzyk zaprasza na wystawę do dawnej kostnicy

Śmierć jest pewna, godzina śmierci niepewna – ta łacińska maksyma stała się mottem najnowszej wystawy fotografii Tomasza Kasprzyka. Znany jasielski fotografik i społecznik po raz kolejny zaprasza odbiorców w miejsce szczególne – za mury nekropolii przy ulicy Zielonej, a dokładniej do wiekowej kaplicy, która przez ponad 130 lat pełniła funkcję kostnicy.

Stary Cmentarz przy ulicy Zielonej jest dla Tomasza Kasprzyka miejscem szczególnym. Nie tylko ze względu na bliskość zamieszkania, ale przede wszystkim z powodu jego miłości i pasji do fotografii. Artysta przychodzi tu z aparatem fotograficznym niezależnie od pory dnia, roku czy pogody i skrupulatnie dokumentuje to, co dostrzega w niezwykłej architekturze nekropolii. Każdy jego kadr utrwala ważne wydarzenia, detale zabytkowych nagrobków i symbole religijne. W ten sposób próbuje ocalić od zapomnienia lokalną historię, z którą na każdym kroku można zetknąć się w tym wyjątkowym miejscu. Powstające w ten sposób zdjęcia są niepowtarzalnymi dokumentami ukazującymi bogate dziedzictwo kulturowe naszego miasta.

Tym razem autor zabiera odbiorców do wyjątkowego miejsca. Jest nim kaplica pochodząca z przełomu XIX i XX wieku, która przez ponad 130 lat pełniła funkcję kostnicy. Ostatni pochówek odbył się tutaj w 2019 roku. Później, w związku z wymogami sanitarnymi, zaprzestano organizowania w tym miejscu ceremonii. Obiekt pozostaje pod administracją miasta i na co dzień jest zamknięty dla osób postronnych. Wielu Jaślan mija go na co dzień podczas odwiedzania grobów swoich bliskich. Znają architekturę kaplicy z zewnątrz, ale rzadko lub wcale mogą zajrzeć do środka. Wystawa daje im taką możliwość.

We wstępie przygotowanym przez Adama Ceckiewicza do specjalnie na tę okazję wydanego katalogu czytamy: „Wystawa fotograficzna Tomasza Kasprzyka wyzwala refleksje o naszym życiu i śmierci. Opowiada o akceptacji śmierci, jej uszanowaniu, podtrzymywaniu pamięci o tych, po których śmierć już przyszła oraz codziennym życiu ze śmiercią. W żaden sposób nie dotyka śmierci jako przeznaczenia, z którym człowiek nigdy sobie nie poradzi, jako złodzieja zabierającego bliskich czy jako źródła największego cierpienia. Oglądając wystawę, a raczej ją czytając, odnosi się nieodparte wrażenie, że oparta jest ona na głębokim doświadczeniu autora”.

Już przed przekroczeniem progu kaplicy, przy wejściu ustawiono krzesło i drewniany krzyż, które w zamyśle mają zachęcić widza do osobistej refleksji nad nieuchronnością ludzkiego życia. Wewnątrz panuje cisza, sprzyjająca zadumie, a ograniczona przestrzeń i gra świateł potęgują poczucie skupienia.

Zakres tematyczny wystawy jest szeroki. Fotografie ukazują najciekawsze elementy architektury sakralnej i sepulkralnej jasielskiego cmentarza. Nieprzypadkowy jest też sposób ich prezentacji – wszystkie prace zostały wydrukowane w czerni i bieli co doskonale współgra zarówno z tematyką, jak i charakterem miejsca. Każde zdjęcie opatrzone jest odpowiednim opisem.

Na kadrach odnajdziemy między innymi rzeźby nagrobne, epitafia, krucyfiksy czy charakterystyczne porcelanowe fotografie przedstawiające ludzi, którzy kiedyś tu żyli i tworzyli historię naszej społeczności lokalnej.

Fotograf dokumentuje także wydarzenia, które na przestrzeni lat miały miejsce na cmentarzu. Wśród prezentowanych tematów znalazły się między innymi ceremonie pogrzebowe, indywidualne modlitwy przy grobach czy wymowny obraz nekropolii od strony rzeki Jasiołki podczas pamiętnej powodzi w 2010 roku.

Integralną częścią ekspozycji są artefakty pochodzące z terenu nekropolii. Wśród nich znalazły się ocalone na przestrzeni lat fragmenty tablic nagrobnych i krzyży, kamienne elementy montowane niegdyś na pomnikach oraz historyczne nekrologi. Bez odpowiedniej troski mogłyby bezpowrotnie zniknąć z przestrzeni publicznej.

Ekspozycję uzupełnia mapa przedstawiająca trasę spacerową prowadzącą do najciekawszych zabytkowych obiektów architektury sakralnej znajdujących się na cmentarzu. Jej mniejsza wersja została umieszczona w kaplicy natomiast duża tablica znajduje się tuż przy bramie wejściowej od strony ulicy Zielonej. To interesująca propozycja dla tych, którzy po obejrzeniu wystawy chcieliby wybrać się na spacer między zabytkowymi mogiłami.

Tomasz Kasprzyk to dobrze znany w lokalnej społeczności fotografik i działacz społeczny. Jest członkiem wielu organizacji związanych ze sztuką oraz fotografią, m.in. Związku Polskich Artystów Fotografików ZPAF, Fotoklubu Rzeczypospolitej Polskiej, Stowarzyszenia Twórców AFRP, Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej FIAP, Krynickiego Towarzystwa Fotograficznego KTF oraz Grupy PLAJA – Nieformalnego Zrzeszenia Jasielskich Artystów Plastyków.

W przeszłości przez wiele lat pełnił funkcję przewodniczącego Zarządu Osiedla Jasło-Śródmieście, na obszarze którego znajduje się właśnie najstarsza jasielska nekropolia.

Jego zainteresowanie cmentarzem zaowocowało wieloma wystawami, na których prezentował swoje prace mieszkańcom Jasła. To właśnie jedna z nich stała się impulsem do powstania pomysłu organizowania kwesty publicznej, która kontynuowana jest do dnia dzisiejszego.

Dorobek Tomasza Kasprzyka był wielokrotnie wyróżniany. Za swoją działalność otrzymał między innymi od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, Odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz Złotą Odznakę „Za opiekę nad zabytkami”. Na jego koncie znajdują się również wyróżnienia branżowe. Za osiągnięcia twórcze, wkład w upowszechnianie kultury oraz działalność społeczną otrzymał Nagrodę Miasta Jasła w Dziedzinie Kultury. Jego oficjalna biografia doczekała się nawet publikacji w Wikipedii, czyli największej internetowej encyklopedii na świecie.

Ekspozycja „Mors Certa, Hora Incerta. Śmierć jest pewna, godzina śmierci niepewna” zbiega się z 40. rocznicą wpisania cmentarza do rejestru zabytków. Można ją oglądać bezpłatnie, codziennie, w godzinach otwarcia nekropolii. Będzie dostępna co najmniej do listopada, tak aby mogło ją zobaczyć jak najwięcej osób. Warto uwzględnić ją w swoich planach podczas wizyty przy ulicy Zielonej. Szczególnym momentem będzie okres Wszystkich Świętych, kiedy na jasielskim cmentarzu prowadzona będzie kolejna kwesta na rzecz ratowania zabytków architektury sakralnej.

(dapa)
d.palar@terazjaslo.pl